Gia đình là yếu tố quan trọng trong phòng ngừa mù lòa do Glôcôm

Việc chia sẻ tiền sử bệnh trong gia đình giúp phát hiện sớm nguy cơ và chủ động tầm soát, góp phần bảo vệ thị lực cho các thế hệ.

Bệnh Glôcôm, dân gian thường gọi là thiên đầu thống hoặc cườm nước, là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa không hồi phục trên thế giới. Tại Việt Nam, Glôcôm đang trở thành một thách thức đối với sức khỏe cộng đồng do bệnh tiến triển âm thầm và khó nhận biết ở giai đoạn sớm.

Tuy nhiên, gia đình có thể đóng vai trò là một yếu tố quan trọng trong việc phòng ngừa và phát hiện sớm bệnh. Những cuộc trò chuyện về tiền sử bệnh giữa các thành viên không chỉ giúp tăng cường sự gắn kết trong gia đình mà còn góp phần nhận diện nguy cơ bệnh lý, từ đó chủ động tầm soát và bảo vệ thị lực.

Các nghiên cứu cho thấy yếu tố di truyền có liên quan chặt chẽ đến bệnh Glôcôm. Theo Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ (AAO), nếu một người có người thân trực hệ như cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc Glôcôm, nguy cơ mắc bệnh của họ có thể cao gấp 4 đến 9 lần so với người bình thường. Một số đột biến gen liên quan đến cấu trúc hoặc chức năng của mắt có thể được di truyền qua nhiều thế hệ. Vì vậy, Glôcôm không chỉ là vấn đề sức khỏe của cá nhân mà còn có thể liên quan đến sức khỏe của cả gia đình.

Trong thực tế, nhiều người vẫn còn e ngại khi nói về bệnh tật hoặc chưa nhận thức đầy đủ rằng tình trạng bệnh của mình có thể ảnh hưởng đến các thành viên khác trong gia đình. Điều này có thể khiến cơ hội phát hiện sớm bệnh bị bỏ lỡ. Ở giai đoạn đầu, Glôcôm thường không có triệu chứng rõ ràng. Người bệnh có thể không cảm thấy đau nhức, thị lực trung tâm vẫn tốt nhưng tầm nhìn ngoại vi dần bị thu hẹp. Khi nhận thấy thị lực giảm rõ rệt, tổn thương thần kinh thị giác thường đã tiến triển nặng và khó phục hồi.

Việc chia sẻ thông tin về bệnh trong gia đình có thể giúp các thành viên nhận thức rõ hơn về nguy cơ và chủ động đi khám mắt sớm. Nếu một người trong gia đình được chẩn đoán hoặc đang điều trị Glôcôm, đó là dấu hiệu để các thành viên khác cân nhắc khám tầm soát chuyên khoa thay vì chờ đến khi xuất hiện triệu chứng.

Theo báo cáo của Glaucoma Research Foundation, Glôcôm có tính di truyền cao và nhiều gen liên quan đến sự khởi phát bệnh đã được xác định. Đồng thời, nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, khoảng 90% người bệnh có thể bảo tồn được thị lực và tránh nguy cơ mù lòa.

Tại Việt Nam, không ít bệnh nhân chỉ đến cơ sở y tế khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Một trong những nguyên nhân là thiếu sự trao đổi thông tin sức khỏe trong gia đình, dẫn đến tâm lý chủ quan và không thực hiện tầm soát định kỳ. Để phòng ngừa hiệu quả, các gia đình nên chủ động trao đổi về tiền sử bệnh mắt của các thành viên. Những câu hỏi đơn giản như trong gia đình có ai từng mắc cườm nước hoặc phải sử dụng thuốc nhỏ mắt để hạ nhãn áp, người thân được chẩn đoán bệnh ở độ tuổi nào, hay việc khám mắt định kỳ nên thực hiện ra sao… đều có thể giúp nâng cao nhận thức và thúc đẩy việc tầm soát sớm.

Gia đình chính là một yếu tố quan trọng trong việc phát hiện sớm và phòng ngừa bệnh Glôcôm. Một cuộc trò chuyện ngắn về sức khỏe đôi mắt trong bữa cơm gia đình có thể giúp các thành viên nhận biết nguy cơ và chủ động bảo vệ thị lực. Glôcôm hiện chưa thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Vì vậy, hãy chủ động chia sẻ thông tin sức khỏe và khuyến khích người thân khám mắt định kỳ để bảo vệ thị lực cho chính mình và những người thân yêu.

Khoa Sức khỏe cộng đồng – Môi trường – Bệnh nghề nghiệp, HCDC

Nguồn tham khảo:

1. Glaucoma Research Foundation, See the Future Clearly: Take Action During World Glaucoma Week, https://glaucoma.org/articles/see-the-future-clearly-take-action-during-world-glaucoma-week, truy cập ngày 06/03/2026.

2. Glaucoma Research Foundation, The Genetics of Glaucoma, https://glaucoma.org/articles/the-genetics-of-glaucoma, truy cập ngày 06/03/2026.

3. American Academy of Ophthalmology, Understanding Glaucoma: Symptoms, Causes, Diagnosis, Treatment, https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-glaucoma , truy cập ngày 06/03/2026.