Hỏi - đáp: Khi nào nên xét nghiệm viêm gan siêu vi B và C?

Bệnh viêm gan siêu vi B và C là nguyên nhân hàng đầu gây xơ gan và ung thư gan, cướp đi sinh mạng của hàng triệu người mỗi năm trên thế giới. Tuy nhiên, căn bệnh này thường diễn tiến rất âm thầm, khiến hầu hết người mắc bệnh không hề hay biết cho đến khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.

Việc chủ động xét nghiệm viêm gan không chỉ là "chìa khóa" giúp bảo vệ lá gan của chính bạn, mà còn là cách để cắt đứt chuỗi lây nhiễm cho gia đình và cộng đồng. Dưới đây là những giải đáp xung quanh việc xét nghiệm viêm gan siêu vi mà bạn cần biết.

1. Tại sao bệnh viêm gan siêu vi B, C lại được mệnh danh là “sát thủ thầm lặng”?

Viêm gan B và C là nguyên nhân chính gây ra các bệnh lý về gan cấp tính và mạn tính, dẫn đến xơ gan hoặc ung thư gan, gây ra khoảng 1,4 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu. Điều đáng lo ngại nhất là hầu hết người nhiễm vi rút viêm gan B hoặc C đều không nhận biết được tình trạng của mình do bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng. Chính vì vậy, người bệnh thường chỉ đến cơ sở y tế khi bệnh đã tiến triển nặng và vô tình lây truyền vi rút cho người khác. Do đó, xét nghiệm và chẩn đoán chính là bước đầu tiên và quan trọng nhất để người dân có thể tiếp cận với các dịch vụ phòng ngừa, chăm sóc và điều trị kịp thời.

2. Việc xét nghiệm viêm gan sớm mang lại những lợi ích cụ thể nào?

Khi được xét nghiệm và phát hiện bệnh sớm, người mắc viêm gan C sẽ có cơ hội được chữa khỏi hoàn toàn nhờ các phác đồ thuốc kháng vi rút tác dụng trực tiếp, với thời gian điều trị ngắn chỉ từ 8 đến 12 tuần.

Đối với viêm gan B, dù chưa có thuốc chữa khỏi hoàn toàn, nhưng các phương pháp điều trị ức chế vi rút bằng thuốc uống rất hiệu quả trong việc ngăn ngừa bệnh tiến triển thành xơ gan và ung thư gan. Ngoài ra, kết quả xét nghiệm còn giúp kết nối những người chưa mắc bệnh với các biện pháp dự phòng, đặc biệt là tiêm vắc xin phòng viêm gan B.

3. Nhóm người nào nên chủ động đi xét nghiệm viêm gan B và C ngay cả khi chưa có biểu hiện bệnh?

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo nên ưu tiên tầm soát ở những nhóm có nguy cơ lây nhiễm cao như người tiêm chích ma túy, quan hệ tình dục không an toàn hoặc từng nhận máu, xăm mình, xỏ khuyên trong điều kiện dụng cụ y tế chưa được vô trùng kỹ lưỡng. Bên cạnh đó, những người sống chung nhà hoặc có quan hệ tình dục với người mắc viêm gan siêu vi, cũng như trẻ em có mẹ nhiễm bệnh cần được ưu tiên xét nghiệm hàng đầu.

Nhóm đối tượng tiếp theo là các nhân viên y tế - những người thường xuyên tiếp xúc với máu và dịch tiết trong môi trường làm việc, cùng với phụ nữ mang thai nhằm có biện pháp kịp thời bảo vệ em bé ngay khi chào đời.

Cuối cùng, bất kỳ ai đang có các dấu hiệu nghi ngờ tổn thương gan (như vàng da, mệt mỏi, men gan cao) hoặc đang sinh sống tại các khu vực có tỷ lệ lưu hành vi rút viêm gan trong cộng đồng ở mức cao (từ 2% trở lên) đều nên chủ động xét nghiệm định kỳ để không bỏ sót mầm bệnh.

4. Quy trình xét nghiệm viêm gan B, C diễn ra như thế nào?

Công nghệ y khoa hiện nay giúp cho quy trình xét nghiệm trở nên vô cùng đơn giản, thuận tiện và chính xác. Bước đầu tiên là xét nghiệm huyết thanh học nhằm phát hiện sự tiếp xúc của cơ thể với vi rút. Đối với viêm gan B, bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm tìm kháng nguyên bề mặt (HBsAg); còn với viêm gan C, xét nghiệm sẽ tìm kiếm kháng thể chống vi rút (anti-HCV).

Tuy nhiên, xét nghiệm huyết thanh dương tính ở bước đầu tiên chỉ cho biết bạn đã từng tiếp xúc với vi rút. Để khẳng định chắc chắn bạn đang nhiễm vi rút ở thể hoạt động và cần điều trị, bước thứ hai là tiến hành các xét nghiệm sinh học phân tử nâng cao. Các xét nghiệm này cung cấp bằng chứng về sự nhân lên của vi rút trong cơ thể, giúp bác sĩ đánh giá chính xác mức độ tổn thương gan và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp nhất.

5. Cần làm gì sau khi nhận được kết quả xét nghiệm?

Dù kết quả xét nghiệm là âm tính hay dương tính, việc nhận tư vấn từ cán bộ y tế sau xét nghiệm là vô cùng quan trọng để định hướng các bước tiếp theo. Nếu kết quả âm tính, đây là một tin rất vui. Tuy nhiên, bạn không nên chủ quan mà cần tiếp tục thực hiện các biện pháp phòng tránh lây nhiễm. Đồng thời, bác sĩ sẽ tư vấn tiêm vắc xin phòng viêm gan B nếu cơ thể bạn chưa có kháng thể bảo vệ - đây là biện pháp phòng bệnh an toàn và hiệu quả nhất hiện nay.

Nếu kết quả dương tính, điều quan trọng nhất là bạn không nên quá hoang mang hay lo sợ. Bạn sẽ được kết nối ngay lập tức với các cơ sở y tế chuyên khoa để được đánh giá toàn diện về tình trạng gan, mức độ xơ hóa và nồng độ vi rút. Đối với viêm gan C, bạn sẽ được tư vấn dùng thuốc kháng vi rút thế hệ mới để tiêu diệt hoàn toàn vi rút. Đối với viêm gan B, nếu bệnh ở giai đoạn hoạt động, bạn sẽ được hướng dẫn dùng thuốc hàng ngày để ức chế vi rút. Bên cạnh đó, bạn cũng sẽ được hướng dẫn cách thay đổi lối sống, hạn chế rượu bia và bảo vệ an toàn cho người thân bằng cách khuyến khích họ đi xét nghiệm và tiêm phòng.

Tài liệu tham khảo: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): https://www.who.int/publications/i/item/9789241549981/

Thủy Tiên - Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh