Người cao tuổi đừng bỏ qua những mũi vắc xin cần thiết

Khi tuổi càng cao, hệ miễn dịch suy giảm, trong khi nguy cơ mắc bệnh nền ngày càng tăng. Hai yếu tố này cộng lại tạo nên “gánh nặng kép”, khiến người cao tuổi dễ mắc bệnh nhiễm trùng và dễ diễn tiến nặng hơn .Tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch là “lá chắn” quan trọng giúp người cao tuổi phòng ngừa biến chứng, giảm nguy cơ tử vong và tận hưởng tuổi già khỏe mạnh.

Theo thời gian, hệ miễn dịch của người lớn tuổi suy yếu tự nhiên. Cơ thể sản xuất ít kháng thể hơn, khả năng chống đỡ trước các mầm bệnh mới giảm đi, trong khi lượng miễn dịch tích lũy từ thời thơ ấu cũng giảm dần. Đặc biệt, khoảng 80% người trên 65 tuổi mắc ít nhất một  bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, suy thận hay các bệnh lý về phổi.

Sự kết hợp giữa bệnh nền và các bệnh truyền nhiễm cấp tính tạo thành "gánh nặng kép" nguy hiểm: nhiễm trùng hô hấp hay tiêu hóa có thể nhanh chóng khiến bệnh nền bùng phát đợt cấp, dẫn đến biến chứng nặng  và làm tăng nguy cơ tử vong. Thực tế, bệnh truyền nhiễm đã trở thành nguyên nhân gây tử vong đứng hàng hàng đầu  ở người lớn tuổi, đáng chú ý khoảng 90% ca nhập viện vì cúm có kèm ít nhất một bệnh nền.

Trước những rủi ro đó, tiêm chủng trọn đời được xem là một trong những biện pháp dự phòng hiệu quả và tiết kiệm chi phí nhất, giúp hạn chế  biến cố nghiêm trọng ngay từ đầu. Không chỉ giảm nguy cơ nhập viện hoặc tử vong do cúm, phế cầu, zona thần kinh, bạch hầu, uốn ván hay COVID-19, vắc xin còn góp phần xây dựng miễn dịch cộng đồng, qua đó gián tiếp bảo vệ những nhóm yếu thế không thể tiêm chủng như trẻ sơ sinh hay người suy giảm miễn dịch nặng. 

Theo khuyến cáo về lịch tiêm chủng tại Việt Nam năm 2026 (Khuyến cáo lịch tiêm chủng vắc xin cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam 2026, Hội Y học Dự phòng Việt Nam), người từ 50 tuổi trở lên nên tiêm vắc xin cúm hằng năm và tiêm nhắc vắc xin phòng bạch hầu - uốn ván - ho gà mỗi 10 năm. Bên cạnh đó, nhóm đối tượng này cũng nên bổ sung mũi phòng zona thần kinh, phế cầu cùng các vắc xin cần thiết khác theo tư vấn của nhân viên y tế. 

Với người cao tuổi có bệnh nền, khi tiêm chủng cần lưu ý: 

Mang theo đơn thuốc, sổ khám bệnh và khai đầy đủ bệnh đang mắc, thuốc đang dùng, tiền sử dị ứng để được khám sàng lọc;

Hoãn tiêm nếu đang mắc bệnh cấp tính hoặc bệnh nền đang lúc nặng lên, chưa ổn định, và tiêm lại khi đã ổn định theo hẹn của nhân viên y tế;

Ở lại điểm tiêm theo dõi ít nhất 30 phút và tiếp tục theo dõi sức khỏe tại nhà ít nhất 24 giờ sau tiêm;

Không tự ý ngừng thuốc điều trị bệnh nền trước hoặc sau khi tiêm.

khai thác tiền sử bệnh, khám sàng lọc và đánh giá nguy cơ tim mạch kỹ lưỡng trước khi chỉ định. Sau tiêm, người bệnh cần ở lại theo dõi 30 phút tại điểm tiêm, tiếp tục quan sát sức khỏe trong 24 giờ tại nhà và tuyệt đối không tự ý ngừng các thuốc điều trị bệnh nền đang dùng. 

Việc chủ động trao đổi với nhân viên y tế để hoàn thiện lịch tiêm chủng và tiêm tại cơ sở đủ điều kiện tiêm chủng không chỉ là cách chăm sóc sức khỏe bản thân mà còn thể hiện trách nhiệm và tình yêu thương đối với gia đình. 

Tài liệu tham khảo:

Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH / NCBI - cổng PMC): Nguồn lưu trữ các bài báo khoa học y khoa đã qua kiểm duyệt (Mã số bài báo: PMC2750859).

Tổ chức Y tế Toàn châu Mỹ (PAHO): Báo cáo Xây dựng hệ miễn dịch tốt hơn: Tiếp cận theo vòng đời để sống thọ và khỏe mạnh.

Liên đoàn các Hiệp hội Y tế Công cộng Thế giới (WFPHA): Tài liệu định hướng năm 2024 về Tiêm chủng theo vòng đời (Life Course Immunization). 

Tạp chí Nhiễm trùng & Vi sinh lâm sàng (Clin Microbiol Infect, 2014): Nghiên cứu khoa học của Bonanni P và cộng sự.

Liên đoàn Quốc tế các Nhà sản xuất & Hiệp hội Dược phẩm (IFPMA) kết hợp với Tổ chức Đối tác Chính sách Sức khỏe (The Health Policy Partnership, 2019): Báo cáo phân tích chính sách y tế về tiêm chủng cho người trưởng thành và người già.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2020): Tài liệu giải thích về Miễn dịch cộng đồng (Herd immunity) và cơ chế bảo vệ quần thể thông qua tiêm chủng.

Cơ quan Trách nhiệm Giải trình Chính phủ Hoa Kỳ (US GAO): Báo cáo kỹ thuật/đánh giá chính sách số GAO-20-646SP liên quan đến ứng phó y tế công cộng và vắc-xin.

Bá Trình - Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật thành phố Hồ Chí Minh