Phòng ngừa té ngã cho người cao tuổi: Nhận diện nguy cơ, chủ động phòng ngừa

Một cú té ngã có thể làm thay đổi cuộc sống. Chủ động phòng ngừa chính là cách bảo vệ sức khỏe và sự độc lập của người cao tuổi.

Theo số liệu ghi nhận, tổng hợp báo cáo tai nạn thương tích của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh năm 2025, có 117.328 ca mắc và 218 ca chết do tai nạn thương tích xảy ra. Trong đó, 35.272 ca mắc, chiếm tỷ lệ 30%, và 29 ca chết do nguyên nhân té ngã. Riêng nhóm tuổi trên 60 tuổi có 8.536 ca, chiếm tỷ lệ 24%, và 11 ca chết do nguyên nhân té ngã.

Chủ động phòng té ngã – bảo vệ mỗi bước chân người cao tuổi.

Té ngã không chỉ gây chấn thương mà còn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tinh thần và chất lượng cuộc sống của người cao tuổi. Một cú ngã có thể dẫn đến gãy xương, chấn thương đầu, giảm khả năng vận động, mất sự độc lập và làm tăng gánh nặng chăm sóc cho gia đình.

Nhận diện những nguy cơ dễ dẫn đến té ngã

Nguy cơ té ngã thường là kết quả của sự kết hợp giữa tình trạng sức khỏe, bệnh lý, thuốc đang sử dụng, thói quen sinh hoạt và môi trường sống.

Ở người cao tuổi, tình trạng yếu cơ, giảm khả năng giữ thăng bằng, suy giảm thị lực hoặc một số bệnh lý như Parkinson, loãng xương, tiểu đường, bệnh tim mạch và các vấn đề về huyết áp có thể làm tăng nguy cơ té ngã.

Một số loại thuốc cũng có thể gây buồn ngủ, chóng mặt, nhìn mờ hoặc hạ huyết áp, từ đó ảnh hưởng đến khả năng giữ thăng bằng. Vì vậy, người cao tuổi nên định kỳ trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ về các thuốc đang sử dụng và không tự ý ngừng thuốc.

Bên cạnh đó, những thói quen tưởng như đơn giản như đứng lên quá nhanh sau khi ngồi hoặc nằm, đi lại vội vàng, mang giày dép không phù hợp hoặc cố gắng mang vác nặng cũng có thể làm tăng nguy cơ té ngã.

Môi trường sống không an toàn như sàn nhà trơn hoặc ướt, cầu thang thiếu tay vịn, ánh sáng kém, dây điện và đồ vật để trên lối đi cũng có thể trở thành những “cái bẫy” gây té ngã.

Chủ động làm cho ngôi nhà an toàn hơn

Phòng ngừa té ngã bắt đầu từ chính nơi người cao tuổi sinh hoạt mỗi ngày. Gia đình nên giữ sàn nhà khô ráo, loại bỏ vật cản trên lối đi, sắp xếp đồ đạc gọn gàng và bảo đảm ánh sáng đầy đủ, đặc biệt tại cầu thang, hành lang, phòng ngủ và nhà vệ sinh.

Nên lắp tay vịn ở cầu thang và những vị trí cần thiết; sử dụng thảm chống trượt phù hợp tại khu vực dễ ướt. Người cao tuổi nên lựa chọn giày dép vừa chân, đế thấp, chắc chắn và có độ bám phù hợp.

Nếu cần sử dụng gậy hoặc khung tập đi, nên được nhân viên y tế đánh giá và hướng dẫn lựa chọn, sử dụng đúng cách.

Bên cạnh việc cải thiện môi trường sống, duy trì vận động phù hợp cũng rất quan trọng. Các bài tập giúp tăng sức mạnh cơ, khả năng giữ thăng bằng và vận động chức năng có thể góp phần giảm nguy cơ té ngã. Người cao tuổi có thể lựa chọn đi bộ, dưỡng sinh, thái cực quyền hoặc các bài tập phù hợp với thể trạng và được hướng dẫn an toàn.

Chăm sóc sức khỏe để bước chân vững vàng hơn

Người cao tuổi nên khám sức khỏe định kỳ để phát hiện và kiểm soát các bệnh lý có thể ảnh hưởng đến khả năng vận động và thăng bằng; kiểm tra thị lực khi có dấu hiệu bất thường; đồng thời trao đổi với nhân viên y tế nếu thường xuyên chóng mặt, choáng váng, đi lại không vững hoặc đã từng bị té ngã.

Cần chú ý sức khỏe xương, đặc biệt là nguy cơ loãng xương. Chế độ ăn uống nên đầy đủ dinh dưỡng, chú ý các nguồn canxi và vitamin D; việc bổ sung bằng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung nên thực hiện theo tư vấn của nhân viên y tế khi cần.

Trong sinh hoạt hằng ngày, hãy đứng lên từ từ sau khi ngồi hoặc nằm, tránh vội vàng khi di chuyển và hạn chế mang vác nặng khi lên xuống cầu thang. Nếu cảm thấy choáng hoặc mất thăng bằng, cần dừng lại, ngồi hoặc nằm xuống nơi an toàn và báo cho người thân.

Nếu đã từng té ngã, người cao tuổi và gia đình nên tìm hiểu nguyên nhân để phòng ngừa lần té ngã tiếp theo. Nhân viên y tế có thể đánh giá dáng đi, thăng bằng, thị lực, thuốc đang sử dụng, tình trạng sức khỏe và môi trường sống để nhận diện các yếu tố nguy cơ.

Té ngã có thể phòng ngừa bằng những thay đổi nhỏ trong cuộc sống hằng ngày. Mỗi gia đình hãy cùng người cao tuổi kiểm tra lại ngôi nhà, điều chỉnh những yếu tố chưa an toàn, khuyến khích vận động phù hợp và chủ động chăm sóc sức khỏe.

Tài liệu tham khảo    

1. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM. (2025). Phòng ngừa té ngã: Mối nguy hiểm hàng đầu đe dọa người cao tuổi.

2.Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP. Hồ Chí Minh. (2025). Báo cáo tổng hợp tai nạn thương tích trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh năm 2025. TP.HCM.

3.World Health Organization. (2021). Falls. Retrieved from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/falls

4.National Institute on Aging. (2024). Falls and Fractures in Older Adults: Causes and Prevention. Bethesda, MD.

5.National Institute for Health and Care Excellence. (2025). Falls: assessment and prevention in older people (NG249). London, UK.

Khoa Sức khỏe cộng đồng – Môi trường – Bệnh nghề nghiệp, HCDC