Bệnh dại: Phòng ngừa ngay, đừng để quá muộn

Bệnh dại là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất hiện nay với tỷ lệ tử vong khi đã phát bệnh gần như là 100%. Tuy nhiên, chúng ta hoàn toàn có thể chủ động kiểm soát và ngăn chặn nếu hiểu đúng và thực hiện kịp thời các biện pháp phòng ngừa.

Cơ chế lây truyền và các yếu tố nguy cơ

Vi rút dại lây truyền chủ yếu qua nước bọt của động vật mắc bệnh như chó, mèo, dơi, cáo, ... thông qua các vết cắn, vết cào hoặc khi nước bọt của động vật nghi dại tiếp xúc trực tiếp với vùng da bị tổn thương hoặc niêm mạc của con người.

Nguy cơ bùng phát bệnh thường gia tăng tại những khu vực có mật độ nuôi chó mèo cao nhưng tỷ lệ tiêm phòng thấp, quản lý vật nuôi còn lỏng lẻo. Đặc biệt vào mùa hè nắng nóng, động vật dễ bị kích động, làm tăng nguy cơ tấn công và gây bệnh cho nhũng người xung quanh.

Dấu hiệu nhận biết sớm ở động vật và người

Để bảo vệ bản thân và cộng đồng, người dân cần lưu ý các dấu hiệu nhận biết bệnh sớm. Ở động vật, chó mèo sắp bị dại thường có biểu hiện sợ ánh sáng, hay trốn vào góc tối, ăn uống bất thường và đi lại loạng choạng. Khi phát bệnh, chúng sẽ trở nên hung dữ, sủa khàn tiếng, chảy nước dãi và tấn công bừa bãi.

Đối với con người, những triệu chứng đầu tiên thường là sốt nhẹ, mệt mỏi, mất ngủ và đặc biệt là cảm giác tê ngứa tại vị trí vết cắn. Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh sẽ vô cùng sợ nước, sợ gió, rơi vào trạng thái hoảng loạn, co thắt cơ thực quản gây khó nuốt và dẫn đến tử vong nhanh chóng.

“Thời điểm vàng” trong sơ cứu vết thương

Công tác phòng ngừa đóng vai trò quyết định trong việc đẩy lùi bệnh dại. Trong cộng đồng, người dân cần tuyệt đối không thả rông vật nuôi, phải tiêm phòng đầy đủ cho chó, mèo và tránh tiếp xúc với động vật lạ.

Nếu chẳng may bị cắn, việc xử trí vết thương ngay lập tức là cực kỳ quan trọng: Hãy rửa vết thương dưới vòi nước sạch bằng xà phòng liên tục trong ít nhất 15 phút, sau đó sát trùng bằng dung dịch Povidine-iodine hoặc cồn y tế. Đây là “thời điểm vàng” để giảm thiểu lượng vi rút xâm nhập vào cơ thể trước khi đến cơ sở y tế.

Tiêm vắc xin - Lá chắn bảo vệ hữu hiệu

Tiêm vắc xin là biện pháp bảo vệ hữu hiệu nhất để ngăn chặn bệnh dại tiến triển. Những người thường xuyên tiếp xúc với động vật như nhân viên thú y nên tiêm phòng trước phơi nhiễm theo phác đồ 3 mũi cơ bản và nhắc lại 1 mũi sau 1 năm. Đối với người đã bị động vật cắn, cần đến ngay cơ sở y tế để tiêm phòng theo phác đồ 4 hoặc 5 mũi tùy theo chỉ định của bác sĩ. Trong những trường hợp vết thương nặng, sâu hoặc ở gần vùng thần kinh trung ương (như đầu, mặt, cổ), việc phối hợp tiêm huyết thanh kháng dại là bắt buộc để đảm bảo an toàn tính mạng.

Bệnh dại tuy đáng sợ nhưng chúng ta hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu mỗi người dân đều nâng cao ý thức và tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn y tế.

Tài liệu tham khảo

1. World Health Organization. Rabies vaccines: WHO position paper - April 2018. Weekly Epidemiological Record. 2018;93(16):201-220.

2. World Health Organization. Rabies. Updated April 17, 2023. Accessed 2026. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/rabies

3. Bộ Y tế, Quyết định số 1622/QĐ-BYT ngày 08/5/2014 về Hướng dẫn phòng, chống bệnh dại. Hà Nội.

4. Bộ Y tế, 2023. Tài liệu truyền thông phòng chống bệnh dại. Hà Nội.

5. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Rabies. Reviewed July 14, 2023. Accessed 2026. https://www.cdc.gov/rabies

6. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Human Rabies Prevention - United States, 2022. MMWR. 2022;71(18):1-28.

BS.CKII. Đoàn Công Viên - Phòng khám Đa khoa - Chuyên khoa, HCDC