Làm sao nhận biết vật nuôi nghi mắc bệnh dại trước khi quá muộn?

Những thay đổi bất thường về hành vi và thần kinh ở chó, mèo có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh dại. Nhận biết sớm và tránh tiếp xúc trực tiếp với vật nuôi nghi mắc bệnh giúp giảm nguy cơ phơi nhiễm. 

Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm tấn công hệ thần kinh, gây tử vong gần như 100% khi phát bệnh và chưa có thuốc đặc trị. Do đó, việc chủ động quan sát để nhận biết sớm những thay đổi hành vi bất thường ở vật nuôi chính là biện pháp quan trọng hàng đầu giúp kịp thời ngăn chặn rủi ro cho bạn và cộng đồng. 

Ở loài chó, bệnh dại thường biểu hiện qua hai thể trái ngược nhau. Thể dại điên cuồng thường bắt đầu bằng việc con vật trốn góc tối hoặc bám chủ thái quá, sủa vu vơ, tru lên từng hồi hoặc bồn chồn, nhảy lên đớp không khí và cào cắn vết thương đến chảy máu. Sau 2-3 ngày, con vật trở nên hung dữ tột độ, dễ bị kích động cắn vu vơ, giãn đồng tử, sợ nước, chảy dãi và sùi bọt mép. Giai đoạn cuối, chó bị liệt hàm trễ miệng, thè lưỡi, liệt chân sau rồi chết sau 3-7 ngày do suy hô hấp và kiệt sức vì không ăn uống được.

Ngược lại, thể dại câm diễn tiến âm thầm hơn: con vật chỉ ủ rũ, không cắn sủa mà bị liệt nhanh từ nửa thân, hai chân sau đến cơ hàm; hàm trễ, lưỡi thè, dãi chảy lòng thòng. Con vật không cắn, sủa được mà chỉ gầm gừ trong họng khiến người nuôi rất dễ mất cảnh giác.

Bệnh dại ở mèo cùng tiến triển như ở chó, mèo hay núp mình vào chỗ vắng hoặc hay kêu, bồn chồn như ở kỳ động dục; khi người chạm vào thì nó cắn mạnh và hăng, tạo vết thương sâu. 

Khi phát hiện vật nuôi có biểu hiện bất thường, bạn cần giữ bình tĩnh và thực hiện dứt khoát các bước sau để giảm thiểu tối đa rủi ro:

- Cách ly an toàn vật nuôi: Xích chắc chắn hoặc nhốt riêng con vật trong khu vực kín. Đảm bảo khoảng cách an toàn, tuyệt đối không để chúng tiếp xúc với người hoặc các động vật khác và theo dõi liên tục trong vòng 14 ngày.

- Thông báo cho cơ quan chức năng: Trong thời gian cách ly, nếu chó, mèo có triệu chứng lâm sàng của bệnh dại hoặc tử vong, chủ nuôi cần báo ngay cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan thú y gần nhất để được hướng dẫn giám sát và xử lý dịch bệnh theo quy định.

- Xử trí phơi nhiễm kịp thời: Nếu bị chó, mèo nghi dại cắn hoặc cào, cần lập tức rửa sạch vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng trong ít nhất 15 phút. Sau đó sát khuẩn lại bằng cồn 70 độ hoặc dung dịch Povidone Iodine. Tuyệt đối không bóp nặn làm dập nát vết thương, không đắp lá hay áp dụng các mẹo chữa trị dân gian. Sau khi sơ cứu, hãy đến ngay cơ sở y tế gần nhất để bác sĩ đánh giá mức độ phơi nhiễm và chỉ định tiêm vắc xin và/hoặc huyết thanh kháng dại kịp thời.

Việc nhận diện sớm dấu hiệu, cách ly an toàn và can thiệp y tế đúng lúc là cách tốt nhất để bảo vệ bạn cùng gia đình trước mối nguy hiểm của bệnh dại. 

Tham khảo nguồn:

1. Văn bản hợp nhất số 35/VBHN-BNNMT, 2025 (Phụ lục 15).

2. Quyết định số 1622/QĐ-BYT ngày 08 tháng 5 năm 2014 của Bộ Y tế về “Hướng dẫn giám sát, phòng chống bệnh dại trên người”.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh