Chó, mèo không rõ nguồn gốc: Nguy cơ bệnh dại và bài toán quản lý

Việc mua bán hoặc nhận nuôi chó, mèo không rõ nguồn gốc không chỉ tiềm ẩn nguy cơ phơi nhiễm bệnh dại cho chính người nuôi và gia đình, mà còn gây khó khăn lớn cho công tác kiểm soát nguồn lây trong cộng đồng.

Vì sao vật nuôi không rõ nguồn gốc lại là “mắt xích” nguy hiểm?

Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút dại gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết cắn, cào hoặc nước bọt của động vật nhiễm bệnh. Khi triệu chứng lâm sàng xuất hiện, tỷ lệ tử vong gần như 100%.

Vi rút dại có thời gian ủ bệnh kéo dài từ 1-3 tháng, thậm chí có thể lên tới vài năm. Vật nuôi mang vi rút dại có thể hoàn toàn khỏe mạnh bên ngoài trong giai đoạn ủ bệnh. Do đó, việc tiếp nhận một con vật không rõ lịch sử tiêm phòng và quá trình tiếp xúc trước đó đồng nghĩa với việc gia đình bạn đang phải đối mặt với rủi ro phơi nhiễm bệnh dại mà không hề hay biết.

Người mua hoặc nhận nuôi cần kiểm tra điều gì?

Để đảm bảo an toàn trước khi đưa một chú chó hoặc mèo về nhà, người nuôi cần chủ động thực hiện kiểm tra 3 yếu tố quan trọng sau:

- Giấy chứng nhận tiêm phòng dại của vật nuôi: Yêu cầu chủ cũ cung cấp Sổ theo dõi sức khỏe hoặc Giấy chứng nhận tiêm phòng vắc xin dại còn hiệu lực. Kiểm tra kỹ ngày tiêm, loại vắc xin và hạn tiêm nhắc lại.

- Lịch sử dịch tễ và nguồn gốc của vật nuôi: Tìm hiểu rõ nguồn gốc xuất xứ của vật nuôi; xác minh xem con vật có tiền sử thả rông, bị động vật lạ cắn/cào hoặc tiếp xúc với đàn chó, mèo hoang hay không.

- Tình trạng sức khỏe hiện tại của vật nuôi: Quan sát các biểu hiện bất thường về thần kinh hoặc hành vi như: hung dữ đột ngột, sợ ánh sáng/tiếng động, chảy nhiều nước dãi, liệt cơ hàm, khó nuốt hoặc mất phản xạ.

Làm gì khi nhận nuôi chó, mèo không có thông tin tiêm phòng?

Trong trường hợp tiếp nhận vật nuôi bị bỏ rơi, giải cứu hoặc không thể xác minh lịch sử tiêm phòng, chủ nuôi cần tuân thủ quy trình xử lý an toàn sau:

- Khai báo vật nuôi với chính quyền địa phương: Thực hiện kê khai hoạt động chăn nuôi chó, mèo theo quy định để phục vụ công tác quản lý dịch bệnh của địa phương.

- Cách ly và theo dõi (10-14 ngày): Giữ vật nuôi trong khu vực riêng biệt (có chuồng nuôi hoặc xích cố định), tuyệt đối tránh cho tiếp xúc với người thân trong gia đình (đặc biệt là trẻ em) và các vật nuôi khác trong nhà. Thời gian này nhằm theo dõi sát các biểu hiện sức khỏe và dấu hiệu thần kinh bất thường của vật nuôi trước khi đưa đi tiêm phòng.

- Tiêm phòng vắc xin dại đúng quy định: Sau thời gian cách ly theo dõi, nếu vật nuôi khỏe mạnh, chủ nuôi cần đưa ngay đến cơ sở thú y để tiêm vắc xin phòng bệnh dại. Mũi tiêm đầu tiên được thực hiện khi chó, mèo đạt từ 12 tuần tuổi; trường hợp đã tiêm trước thời điểm này thì cần tiêm bổ sung 01 mũi khi vật nuôi tròn 12 tuần tuổi hoặc lớn hơn. Sau đó, duy trì tiêm nhắc lại định kỳ 12 tháng một lần.

Bên cạnh đó, người nuôi cần thực hiện nghiêm các biện pháp quản lý vật nuôi theo quy định. Cụ thể, không thả rông và luôn giữ chó, mèo trong khuôn viên gia đình. Khi đưa chó ra nơi công cộng, chủ nuôi phải bảo đảm an toàn cho những người xung quanh bằng cách đeo rọ mõm cho chó hoặc xích giữ chó và có người dắt. Đặc biệt, trong trường hợp vật nuôi có biểu hiện bất thường nghi mắc bệnh dại hoặc chết không rõ nguyên nhân, tuyệt đối không được tự ý giết mổ hay tiếp xúc, và phải báo ngay cho cơ quan thú y hoặc chính quyền địa phương để được hướng dẫn kịp thời.

Nguồn tham khảo:

[1] WHO Rabies Fact Sheet (https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/rabies).

[2] Quyết định số 2151/QĐ-TTg ngày 21/12/2021 của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt Chương trình quốc gia phòng, chống bệnh Dại, giai đoạn 2022–2030.

[3] Bộ Y tế, Quyết định số 1622/QĐ-BYT ngày 08/5/2014 về Hướng dẫn phòng, chống bệnh dại.

[4] Thông tư số 07/2016/TT-BNNPTNT ngày 31/5/2016 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định về phòng, chống dịch bệnh động vật trên cạn.

[5]Thông tư số 23/2019/TT-BNNPTNT ngày 30/11/2019 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hướng dẫn một số điều của Luật Chăn nuôi về hoạt động chăn nuôi (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 18/2023/TT-BNNPTNT).

Trần Ngọc - Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh