Sự thật về cong vẹo cột sống: Đừng đổ lỗi cho tư thế ngồi hay cặp nặng

Phần lớn trường hợp cong vẹo cột sống học đường là vô căn và tăng theo độ tuổi, đòi hỏi gia đình phối hợp nhà trường để tầm soát hiệu quả trong giai đoạn vàng.

Cong vẹo cột sống (CVCS) là tình trạng cột sống bị uốn cong về bên trái hoặc bên phải (vẹo cột sống) hoặc bị cong quá mức về phía trước hay phía sau, do đó không còn giữ được các đoạn cong sinh lý như bình thường. Phần lớn trường hợp ở độ tuổi trẻ em và thanh thiếu niên là vô căn, nghĩa là chưa xác định được nguyên nhân rõ ràng. Ngoài ra, nguyên nhân còn có thể liên quan đến bất thường bẩm sinh, bệnh lý thần kinh, bệnh cơ hoặc chấn thương. Bệnh CVCS thường gặp ở lứa tuổi học sinh, nếu không được phát hiện sớm để có những biện pháp đề phòng sẽ có những ảnh hưởng về sức khoẻ và hình dáng của các em.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu cho thấy thực trạng này vẫn là vấn đề sức khỏe học đường rất đáng quan tâm với tỷ lệ có sự khác biệt giữa các vùng miền. Tại Sóc Trăng và An Giang, một nghiên cứu mô tả cắt ngang trên 643 học sinh tại 2 Trường TH dân tộc Khmer, thực hiện trong tháng 02/2021, ghi nhận tỷ lệ CVCS là 21,15%. Trong đó, cong cột sống (gù hoặc ưỡn) chiếm 2,95% và vẹo cột sống chiếm 18,97%. Tại TP.HCM, một nghiên cứu cắt ngang thực hiện trên 768 học sinh 15–17 tuổi tại Trường THPT Tạ Quang Bửu, trong thời gian 03/2023–12/2023, cho thấy 6,4% học sinh nghi ngờ vẹo cột sống qua khám lâm sàng với thước đo scolimeter, nhưng tỷ lệ vẹo cột sống vô căn được xác định bằng X-quang là 3,5%; trong số các trường hợp xác định, 96,3% là vẹo cột sống vô căn. Điều này cho thấy tỷ lệ CVCS ở học sinh còn ở mức khá cao và có sự khác biệt giữa các địa phương.

Qua đó, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh đã tiến hành nghiên cứu, đồng thời thực hiện theo chỉ đạo của Sở Y tế trong công tác triển khai Hệ thống Quản lý sức khoẻ cộng đồng (QLSKCĐ) từ tháng 10/2024. Kết quả nghiên cứu và số liệu ghi nhận trên hệ thống bước đầu cho thấy tỉ lệ CVCS có xu hướng giảm so với một số nghiên cứu trước đây. Cụ thể, một nghiên cứu cắt ngang được thực hiện trên học sinh các cấp tại địa bàn TP.HCM, trong thời gian 01/2023-06/2024, ghi nhận tỷ lệ CVCS chung là 0,8%, chủ yếu ở cấp THPT (2,3%), kế đến là THCS với (0,9%) và chưa ghi nhận tình ở cấp MN, TH. Đối với báo cáo trên Hệ thống QLSKCĐ, kết quả ghi nhận tỷ lệ CVCS ở học sinh các cấp như sau: Năm học 2024-2025 chiếm 1,91% (Vòng cột sống: 0,51%; Vẹo cột sống: 1,44%); Năm học 2025-2026 là 1,18% (Vòng cột sống: 0,29%; Vẹo cột sống: 0,89%). Ngoài ra, báo cáo cho thấy phần lớn tập trung ở nhóm THCS-THPT, có xu hướng gia tăng theo độ tuổi và không bị ảnh hưởng bởi sự sáp nhập địa phương. 

Trước tình hình đó, việc phát hiện sớm chính là "chìa khóa" để ngăn chặn các biến chứng nguy hiểm như suy giảm chức năng hô hấp, tim mạch hay đau mạn tính. Sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình trong việc khám sức khỏe định kỳ ít nhất mỗi năm một lần là vô cùng cần thiết để tầm soát bệnh ngay từ giai đoạn đầu. 

K’Trần Việt Tuấn, Khoa Sức khỏe cộng đồng – Môi trường – Bệnh nghề nghiệp (HCDC)

Tài liệu tham khảo

NIAMSD (2023), “Scoliosis in Children and Teens”, https://www.niams.nih.gov/health-topics/scoliosis

NHS (2023), “Overview: Scoliosis”, https://www.nhs.uk/conditions/scoliosis/

Quyết định số 354/QĐ-BGDĐT ngày 22/1/2024 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành các tài liệu thuộc chương trình bồi dưỡng nâng cao năng lực cho nhân viên y tế trường học

Tạp chí Y học Việt Nam (2022), “Cong vẹo cột sống và một số yếu tố liên quan ở học sinh tiểu học dân tộc Khmer tại 2 tỉnh Sóc Trăng và An Giang”,      https://tapchiyhocvietnam.vn/index.php/vmj/article/view/3242 

Tạp chí Nghiên cứu Y học (2024), “Tỷ lệ trẻ vẹo cột sống vô căn tuổi vị thành niên và các yếu tố liên quan ở học sinh Trung học phổ thông”, https://tapchinghiencuuyhoc.vn/index.php/tcncyh/article/view/2490/1639

Tạp chí Y học cộng đồng (2026), “Thực trạng các bệnh, tật học đường phổ biến và các yếu tố liên quan ở học sinh các cấp năm học 2023 – 2024 trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh”, https://tapchiyhcd.vn/index.php/yhcd/article/view/3833/3489

Tạp chí Y học Cộng đồng (2025), “Thực trạng các bệnh, tật học đường phổ biến và các yếu tố liên quan ở học sinh các cấp năm học 2023 – 2024 trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh”, https://tapchiyhcd.vn/index.php/yhcd/article/view/3833/3489

Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh (2024), “Hệ thống Quản lý Sức khoẻ cộng đồng”, https://quanlyskcd.medinet.org.vn/