Hút thuốc không giải tỏa stress mà đang tạo ra stress

Nhiều người có thói quen tìm đến điếu thuốc mỗi khi căng thẳng, tin rằng hút thuốc giúp thư giãn và “xả” áp lực. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học đã chỉ ra điều ngược lại: thuốc lá không thực sự giải quyết stress – nó chính là tác nhân duy trì và làm trầm trọng thêm trạng thái này. Hiểu đúng cơ chế của nicotine là bước quan trọng để mỗi người bảo vệ sức khỏe tâm thần và thể chất của mình.

Vì sao hút thuốc có vẻ giúp giảm stress?

Khi nicotine vào cơ thể, não bộ giải phóng dopamine, tạo ra cảm giác dễ chịu và thư giãn thoáng qua, khiến nhiều người tin rằng thuốc lá giúp giảm căng thẳng. Tuy nhiên, hiệu ứng này không kéo dài: khi nồng độ nicotine trong máu giảm, cơ thể xuất hiện các triệu chứng thiếu hụt như bồn chồn, lo âu và khó tập trung. Để xoa dịu những khó chịu đó, người hút lại tìm đến điếu tiếp theo. Thực chất, cảm giác “giảm stress” chỉ là làm dịu chính các triệu chứng cai nicotine mà bản thân thuốc lá đã gây ra, không phải giải quyết nguồn gốc căng thẳng.

Vòng luẩn quẩn của nicotine: tự gây stress rồi tự “chữa”

Nhiều nghiên cứu đã ghi nhận một chu trình lặp đi lặp lại ở người hút thuốc: hút thuốc → cảm thấy dễ chịu tạm thời → nicotine giảm → xuất hiện căng thẳng, khó chịu → lại hút tiếp. Chu trình này khiến người hút dễ nhầm lẫn rằng thuốc lá đang giúp họ kiểm soát áp lực, trong khi thực tế nó đang duy trì và làm trầm trọng thêm trạng thái căng thẳng. Nghiên cứu tâm lý học còn cho thấy mức độ stress dao động liên tục giữa các điếu thuốc: giảm ngay sau khi hút nhưng lại tăng lên trước lần hút tiếp theo. Người hút càng lâu, vòng lặp này càng siết chặt và càng khó thoát ra.

Hút thuốc không những không giảm mà còn có thể tăng Stress, tăng chi phí cuộc sống.

Không chỉ dừng lại ở cảm giác chủ quan, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng stress và hút thuốc có mối quan hệ “hai chiều” nguy hiểm. Khi căng thẳng, con người có xu hướng hút nhiều hơn và khó kiểm soát lượng thuốc tiêu thụ hơn; đồng thời, stress còn làm tăng cảm giác thèm thuốc, khiến việc bỏ thuốc trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Thay vì giúp bạn thoát khỏi áp lực, thuốc lá lại khiến bạn phụ thuộc vào nó nhiều hơn mỗi khi stress xuất hiện. Về lâu dài, người hút thuốc thường có mức độ lo âu cao hơn so với người không hút.

Chi phí trung bình mua một gói thuốc/ngày thấp nhất hiện nay là 30.000 đồng thì một năm tiêu hết 10.950.000 đồng/năm. Bên cạnh đó, người hút thuốc còn phải chi tiêu cho các chi phí gián tiếp như: chi phí khám chữa bệnh về hệ hô hấp, nghỉ việc, mất ngày công lao động khi bị bệnh và điều trị, các gánh nặng kinh tế khác cho gia đình.

Bỏ thuốc có thể giúp giảm stress thật sự?

Bằng chứng khoa học cho thấy bỏ thuốc lá mang lại lợi ích rõ rệt cho sức khỏe tâm thần, bao gồm giảm lo âu, cải thiện tâm trạng và ổn định cảm xúc về lâu dài. Dù giai đoạn đầu cai thuốc có thể xuất hiện một số triệu chứng khó chịu do thiếu nicotine, nhưng khi vượt qua được giai đoạn này, mức độ stress nền của cơ thể sẽ ổn định hơn đáng kể vì không còn bị kéo vào vòng lặp nicotine. Thay vì thuốc lá, bạn có thể áp dụng những cách lành mạnh đã được kiểm chứng để quản lý stress như đi bộ hoặc vận động nhẹ, tập hít thở sâu hoặc thiền ngắn mỗi ngày.

Kết luận

Hút thuốc không thực sự giúp bạn giải quyết stress – nó chỉ tạm thời che lấp cảm giác khó chịu do chính nó gây ra. Càng phụ thuộc vào thuốc lá, bạn càng dễ bị mắc kẹt trong vòng lặp căng thẳng – hút – rồi lại căng thẳng hơn. Nhận ra điều này không chỉ giúp bạn bảo vệ sức khỏe thể chất, mà còn là bước đầu để chăm sóc tốt hơn sức khỏe tâm thần của bản thân.

Nguồn tham khảo

1. World Health Organization (WHO). Tobacco fact sheet. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco

2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Smoking and Mental Health.
https://www.cdc.gov/tobacco/basic_information/health_effects/mental-health/index.htm

3. National Health Service (NHS). Smoking, stress and mental health.
https://www.nhs.uk/better-health/quit-smoking/why-quit-smoking/the-truth-about-smoking-stress-and-mental-health/

4. National Cancer Institute. Harms of Cigarette Smoking and Health Benefits of Quitting. https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/tobacco/cessation-fact-sheet

5. U.S. Department of Health and Human Services. The Health Consequences of Smoking—50 Years of Progress. https://www.hhs.gov/sites/default/files/consequences-smoking-exec-summary.pdf

Mỹ Lệ - Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh