Chủ động tầm soát để phát hiện sớm và điều trị kịp thời bệnh lao

Bệnh lao vẫn đang là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hàng đầu trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Dù có thể điều trị khỏi hoàn toàn, nhưng việc phát hiện muộn vẫn là rào cản lớn, làm tăng tỷ lệ tử vong và nguy cơ lây lan cộng đồng. Do đó, hoạt động tầm soát chủ động đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược chấm dứt bệnh lao.

Ảnh: Nhân viên y tế chuẩn bị chụp X-quang tầm soát bệnh lao cho người dân tại cộng đồng

Bệnh lao vẫn là gánh nặng y tế cộng đồng

Bệnh lao do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra, lây truyền qua đường không khí khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh lao vẫn nằm trong nhóm các bệnh truyền nhiễm gây tử vong hàng đầu trên thế giới. Năm 2024 trên thế giới có khoảng 10,7 triệu người mắc bệnh lao và hơn 1,23 triệu người tử vong mỗi năm.

Tại Việt Nam, tình hình dịch tễ bệnh lao còn nặng nề. Năm 2024, cả nước có khoảng 184.000 ca mắc lao mới, trong đó có khoảng 9.400 ca lao kháng thuốc và khoảng 12.000 người tử vong do lao mỗi năm. Năm 2025, số bệnh nhân lao được phát hiện là hơn 119.000 ca, tăng 5% so với năm 2024. Việt Nam hiện xếp thứ 12/30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất và thứ 10/30 quốc gia có gánh nặng lao kháng thuốc cao nhất thế giới.

Tầm soát bệnh lao chủ động: Phát hiện sớm, cắt đứt nguồn lây

Một trong những thách thức lớn nhất trong công tác phòng chống lao hiện nay là nhiều trường hợp mắc bệnh nhưng chưa được phát hiện. Khi không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, người bệnh sẽ vô tình trở thành nguồn lây lan vi khuẩn lao cho người thân và cộng đồng. Do đó, tầm soát chủ động được xem là giải pháp then chốt để kiểm soát và tiến tới chấm dứt bệnh lao.

Tầm soát bệnh lao là hoạt động chủ động tìm kiếm, phát hiện người mắc lao hoặc lao tiềm ẩn trong cộng đồng, đặc biệt là ở những nhóm có nguy cơ cao. Việc tầm soát sớm mang lại những lợi ích thiết thực:

- Điều trị kịp thời: Giúp bệnh nhân nhanh chóng hồi phục, ngăn chặn các biến chứng nặng và tử vong.

- Cắt đứt nguồn lây: Giảm thiểu nguy cơ lây truyền vi khuẩn lao cho gia đình và xã hội.

- Giảm gánh nặng xã hội: Góp phần giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong do lao tại Việt Nam.

Theo khuyến cáo của ngành y tế, khi được phát hiện sớm và tuân thủ đúng phác đồ điều trị, đa số bệnh nhân lao đều có thể khỏi bệnh hoàn toàn.

Những đối tượng cần chủ động tầm soát bệnh lao

Thực tế cho thấy, không phải ai mắc lao cũng xuất hiện triệu chứng rõ ràng ngay từ đầu. Vì vậy, các nhóm đối tượng có nguy cơ cao sau đây cần chủ động thực hiện tầm soát định kỳ:

- Người tiếp xúc gần: Sống chung hoặc tiếp xúc thường xuyên với bệnh nhân lao phổi.

- Người có triệu chứng nghi ngờ: Ho kéo dài trên 2 tuần, sốt, sụt cân không rõ nguyên nhân, đổ mồ hôi trộm về đêm,…

- Người có hệ miễn dịch suy giảm: Người nhiễm HIV, người mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, suy thận...

- Người cao tuổi: Do sức đề kháng suy giảm theo thời gian.

- Người sống trong môi trường đặc thù: Môi trường đông đúc, điều kiện thông khí và sinh hoạt hạn chế.

Khi có các dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh lao, người dân nên đến ngay cơ sở y tế để được khám và làm xét nghiệm kịp thời. Phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ giúp đa số bệnh nhân lao có thể khỏi bệnh hoàn toàn, đồng thời giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng, góp phần hướng tới mục tiêu giảm gánh nặng bệnh lao tại Việt Nam.

Nguồn tham khảo:

1. Quyết định số 2627/QĐ-BYT ngày 05/9/2024 của Bộ Y tế về việc ban hành hướng dẫn triển khai hoạt động phát hiện chủ động, tích cực bệnh lao, lao tiềm ẩn, một số bệnh hô hấp tại cộng đồng và cơ sở y tế

2. https://www.who.int/teams/global-programme-on-tuberculosis-and-lung-health/tb-reports/global-tuberculosis-report-2025/tb-disease-burden/1-1-tb-incidence

3. Tài liệu truyền thông tại Công văn 661/BVPNT-CĐT của Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch về việc tổ chức chiến dịch truyền thông nhân Ngày Thế giới phòng, chống lao 24/3/2026.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh (HCDC)