Viêm gan A, B, C, D, E: Đừng để những cái tên giống nhau khiến bạn nhầm lẫn

Có người cho rằng viêm gan A chỉ là "phiên bản nhẹ" của viêm gan B. Có người lại nghĩ chỉ cần tiêm vắc xin viêm gan B là nghiễm nhiên lá gan đã được bảo vệ trước tất cả loại vi rút. Lại có không ít người e ngại tiếp xúc với người mắc bệnh viêm gan vì sợ lây qua bắt tay, ăn uống hay dùng chung bát đũa.

Những hiểu lầm này đều xuất phát từ một điểm chung: các bệnh đều mang tên “viêm gan”

Theo Bộ Y tế, viêm gan A, B, C, D và E là 5 bệnh lý riêng biệt do 5 loại vi rút hoàn toàn khác nhau gây ra. Dù đều tấn công và gây tổn thương gan nhưng mỗi loại vi rút lại có đường lây, diễn tiến, mức độ nguy hiểm và cách phòng ngừa riêng. Hiểu đúng sự khác biệt này sẽ giúp chúng ta chủ động bảo vệ sức khỏe của bản thân và gia đình.

Gan là cơ quan giữ nhiều vai trò quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, dự trữ năng lượng, tạo các yếu tố đông máu và đào thải độc tố. Khi bị vi rút tấn công, các tế bào gan sẽ bị tổn thương, ảnh hưởng đến nhiều hoạt động sống của cơ thể. Có loại viêm gan chỉ diễn ra trong thời gian ngắn rồi khỏi hoàn toàn, nhưng cũng có loại âm thầm kéo dài nhiều năm, làm tăng nguy cơ xơ gan, suy gan hoặc ung thư gan.

Điểm khác biệt rõ nhất giữa các loại viêm gan chính là đường lây truyền

Viêm gan A và viêm gan E chủ yếu lây qua đường tiêu hóa khi ăn phải thực phẩm hoặc sử dụng nguồn nước có chứa vi rút. Bệnh thường liên quan đến điều kiện vệ sinh chưa bảo đảm hoặc thực phẩm không được chế biến an toàn. Vì vậy, ăn chín, uống sôi, sử dụng nước sạch, rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh là những biện pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả để phòng bệnh.

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, viêm gan A thường diễn biến cấp tính và đa số người bệnh hồi phục hoàn toàn. Viêm gan E cũng chủ yếu là bệnh cấp tính nhưng có thể diễn biến nặng ở một số trường hợp, đặc biệt là phụ nữ mang thai hoặc người đã có bệnh gan từ trước. Người suy giảm miễn dịch cũng cần được theo dõi vì có nguy cơ diễn tiến kéo dài hơn.

Trong khi đó, viêm gan B và viêm gan C lại chủ yếu lây qua máu và các dịch của cơ thể. Viêm gan B có thể lây từ mẹ sang con, qua quan hệ tình dục không an toàn hoặc khi tiếp xúc với máu của người nhiễm bệnh. Viêm gan C chủ yếu lây qua đường máu, thường gặp khi dùng chung bơm kim tiêm hoặc thực hiện các thủ thuật y tế, xăm mình, xỏ khuyên hay làm đẹp bằng dụng cụ không được tiệt khuẩn đúng quy định.

Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến một hiểu lầm khá phổ biến: nhiều người cho rằng chỉ cần ăn uống chung hoặc tiếp xúc thông thường với người mắc viêm gan B, C là có thể bị lây bệnh. Thực tế, viêm gan B và C không lây qua bắt tay, ôm, ho, hắt hơi, ăn uống chung hay dùng chung bát đũa. Vì vậy, người mắc bệnh không nên bị kỳ thị hoặc xa lánh. Điều cần làm là hiểu đúng đường lây truyền để biết cách phòng bệnh và ứng xử phù hợp.

Không chỉ khác nhau về đường lây, các loại viêm gan còn khác nhau ở diễn tiến bệnh. Nếu viêm gan A và E phần lớn chỉ gây bệnh cấp tính thì viêm gan B và C có thể tiến triển thành viêm gan mạn tính. Điều đáng lo ngại là nhiều người nhiễm vi-rút trong nhiều năm nhưng không có biểu hiện rõ ràng. Khi xuất hiện các triệu chứng như vàng da, vàng mắt, mệt mỏi kéo dài hoặc đau tức vùng gan thì gan có thể đã bị tổn thương đáng kể. Vì vậy, việc phát hiện sớm có ý nghĩa rất quan trọng trong hạn chế các biến chứng như xơ gan và ung thư gan.

Bên cạnh 4 loại viêm gan trên còn có viêm gan D - một loại bệnh khá đặc biệt. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, vi rút viêm gan D không thể tự gây bệnh nếu không có sự hiện diện của vi rút viêm gan B. Điều đó đồng nghĩa chỉ những người đã nhiễm viêm gan B mới có nguy cơ mắc thêm viêm gan D. Khi đồng nhiễm hoặc bội nhiễm, tổn thương gan thường nặng hơn và nguy cơ biến chứng cũng cao hơn. Chính vì vậy, phòng ngừa viêm gan B cũng đồng thời góp phần phòng ngừa viêm gan D.

Không phải tất cả các loại viêm gan đều có vắc xin phòng bệnh

Hiện nay đã có vắc xin phòng viêm gan A và viêm gan B. Bộ Y tế khuyến cáo trẻ sơ sinh cần được tiêm vắc xin viêm gan B trong vòng 24 giờ đầu sau sinh để giảm nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con. Trong khi đó, viêm gan C hiện chưa có vắc xin phòng bệnh. Đối với viêm gan E, việc bảo đảm vệ sinh cá nhân, sử dụng nước sạch và thực hiện an toàn thực phẩm vẫn là những biện pháp phòng bệnh quan trọng.

Để chủ động phòng ngừa viêm gan vi rút, Bộ Y tế khuyến cáo người dân tiêm vắc xin đầy đủ theo khuyến cáo; ăn chín, uống sôi; sử dụng nước sạch; rửa tay bằng xà phòng; không dùng chung bơm kim tiêm hoặc các vật dụng có nguy cơ dính máu như dao cạo râu, bàn chải đánh răng; quan hệ tình dục an toàn; đồng thời lựa chọn các cơ sở y tế và cơ sở làm đẹp thực hiện đúng quy định về vô khuẩn. Những người có yếu tố nguy cơ hoặc nghi ngờ phơi nhiễm nên đến cơ sở y tế để được tư vấn, xét nghiệm khi cần thiết.

Viêm gan A, B, C, D và E tuy chỉ khác nhau một chữ cái nhưng lại là những bệnh hoàn toàn khác nhau. Mỗi loại có đường lây truyền, diễn tiến và cách phòng ngừa riêng. Hiểu đúng để phòng bệnh đúng không chỉ giúp bảo vệ lá gan mà còn giúp xóa bỏ những hiểu lầm và sự kỳ thị không đáng có đối với người mắc bệnh. Đừng để những cái tên giống nhau khiến chúng ta nhầm lẫn, bởi kiến thức đúng chính là “lá chắn” đầu tiên để bảo vệ sức khỏe của bản thân, gia đình và cộng đồng.

Nguồn tham khảo:

1. Tổ chức Y tế thế giới (WHO). Hepatitis - Questions and Answers: https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/hepatitis

2. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC). About Viral Hepatitis: https://www.cdc.gov/hepatitis/about/index.html

3. Bộ Y tế Việt Nam: Quyết đinh về việc Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh viêm gan vi rút A,B,C,D và E

Bích Hạnh - Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh