Viêm gan - Khi lá gan âm thầm tổn thương mà cơ thể chưa lên tiếng

Lá gan đóng vai trò như một "nhà máy hóa chất" quan trọng, đảm nhận hàng trăm chức năng chuyển hóa và thải độc để duy trì sự sống. Tuy nhiên, gan rất "cam chịu" - khi bị vi rút tấn công, nó âm thầm chịu đựng nhiều năm mà không có triệu chứng rõ ràng. Hiểu đúng về viêm gan là cách để chúng ta bảo vệ lá gan trước khi quá muộn. 

Viêm gan là bệnh lý nguy hiểm tiến triển trong sự im lặng

Viêm gan là tình trạng lá gan bị sưng tấy và tổn thương do các loại vi rút hoặc tác nhân độc hại gây ra. Hiện nay, y học xác định có 5 loại vi rút viêm gan phổ biến là A, B, C, D và E. Dù cùng tấn công gan, nhưng mỗi loại lại có cách lây truyền và mức độ nguy hiểm khác nhau đối với sức khỏe con người.

Điều đáng sợ nhất của viêm gan chính là sự "im lặng" của nó. Rất nhiều người mắc bệnh mà không hề có triệu chứng rõ ràng, hoặc chỉ mệt mỏi nhẹ khiến chúng ta dễ chủ quan bỏ qua. Các dấu hiệu như vàng da, vàng mắt hay nước tiểu sậm màu có thể xuất hiện sớm ở viêm gan cấp tính; nhưng với viêm gan B, C mạn tính, chúng thường chỉ lộ diện khi gan đã tổn thương nghiêm trọng, lúc đó bệnh đã âm thầm tiến triển trong nhiều năm.

Trong 5 loại, viêm gan B và C được coi là những "sát thủ thầm lặng" nguy hiểm nhất. Đây là nguyên nhân chính gây ra xơ gan và ung thư gan, mỗi năm cướp đi khoảng 1,4 triệu sinh mạng trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, theo ước tính của Bộ Y tế, hiện có khoảng 7,8 triệu người đang sống chung với viêm gan B mạn tính và gần 1 triệu người mắc viêm gan C mạn tính; mỗi năm có khoảng 33.500 người tử vong vì các bệnh liên quan đến viêm gan B và 6.600 người vì viêm gan C.

Riêng viêm gan D là loại vi rút đặc biệt, vì nó chỉ tấn công những người đã nhiễm viêm gan B. Khi cả hai loại vi rút này cùng xuất hiện, chúng sẽ cùng nhau tàn phá lá gan nhanh hơn, dẫn đến xơ gan và ung thư gan sớm hơn. Đây là mối đe dọa lớn đối với những người đang sống chung với viêm gan B.

Viêm gan A và E thường lây qua đường ăn uống, qua nguồn nước hoặc thực phẩm bị ô nhiễm. Đa số trường hợp mắc viêm gan A sẽ tự khỏi mà không để lại di chứng lâu dài. Còn vi rút viêm gan E lại đặc biệt nguy hiểm với phụ nữ mang thai, có thể gây tử vong cho cả mẹ và bé nếu không được xử trí kịp thời.

Chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa viêm gan

Dù diễn biến phức tạp, chúng ta hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa viêm gan bằng những biện pháp đơn giản. Hiện nay đã có vắc xin để phòng bệnh viêm gan A và B. Đặc biệt, đối với vắc xin viêm gan B, trẻ cần được tiêm liều đầu tiên trong vòng 24 giờ sau sinh, sau đó hoàn thành đủ 3 liều tiếp theo lúc 2, 3 và 4 tháng tuổi để cơ thể có được sự bảo vệ lâu dài. Đối với viêm gan C, dù chưa có vắc xin nhưng y học hiện đại đã có các loại thuốc điều trị rất hiệu quả, giúp chữa khỏi bệnh cho hơn 95% người dùng, ngăn chặn xơ gan và ung thư gan.

Vì viêm gan vi rút có thể âm thầm tiến triển trong cơ thể mà không hề báo trước, mỗi chúng ta cần chủ động bảo vệ mình bằng những thói quen sinh hoạt an toàn hàng ngày. Để tránh lây nhiễm qua đường máu và dịch cơ thể cần thực hiện an toàn truyền máu, tuyệt đối không dùng chung những đồ dùng cá nhân dễ dính máu như bơm kim tiêm, dao cạo hay bàn chải đánh răng. Luôn chủ động quan hệ tình dục an toàn (sử dụng bao cao su) và lựa chọn các địa chỉ uy tín, có dụng cụ được tiệt trùng sạch sẽ khi đi khám chữa răng hay làm đẹp như xăm hình, xỏ khuyên... 

Bên cạnh đó, việc ngăn ngừa mầm bệnh qua đường ăn uống và giữ gìn sức khỏe cho gan cũng quan trọng không kém. Bạn hãy duy trì thói quen rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, thực hiện ăn chín uống sôi, sử dụng nước sạch và đảm bảo an toàn thực phẩm trong từng bữa ăn gia đình. Đặc biệt, việc hạn chế rượu, bia và các thức uống có cồn chính là cách đơn giản và hiệu quả nhất để giảm bớt gánh nặng, giúp “nhà máy hóa chất” của cơ thể luôn hoạt động khỏe mạnh.

Quan trọng hơn cả, hãy chủ động đến cơ sở y tế để xét nghiệm tầm soát viêm gan B và C, đừng đợi đến khi cơ thể có triệu chứng hay đau đớn mới lo lắng. Chỉ với một xét nghiệm máu đơn giản, bạn đã có thể phát hiện sớm "kẻ sát thủ" đang ẩn mình và điều trị kịp thời. Hãy cùng chung tay vì một cộng đồng không còn nỗi lo viêm gan, bắt đầu từ chính sự chủ động của bạn và gia đình.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế. Quyết định ban hành Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị viêm gan vi rút B (2026).

2. Bộ Y tế. Quyết định số 2855/QĐ-BYT - Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh viêm gan vi rút C (2024).

3. Bộ Y tế. Quyết định số 5447/QĐ-BYT, 5449/QĐ-BYT, 5450/QĐ-BYT - Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị viêm gan vi rút A, D, E (2014).

4. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): Hepatitis - Overview, Symptoms and Prevention (Prevent hepatitis). https://www.who.int/health-topics/hepatitis/who-prevent-hepatitis

5. Tổ chức Y tế Thế giới, Văn phòng Đại diện tại Việt Nam: Viêm gan vi rút - Những điều bạn cần biết (2020).

Phương Thủy - Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh