Sa sút trí tuệ không phải “lẫn” do tuổi già

Sa sút trí tuệ là bệnh do não bị tổn thương, không phải “lẫn” do tuổi già. Theo Bộ Y tế, ước tính khoảng 5% người cao tuổi ở Việt Nam mắc bệnh nhưng chỉ khoảng 1% được chẩn đoán và điều trị, vì vậy cần nhận biết sớm và chủ động phòng ngừa.

Nhiều gia đình nghĩ ông bà quên trước quên sau là chuyện thường của tuổi già. Thực ra, nếu tình trạng này kéo dài và nặng dần, đó có thể là sa sút trí tuệ, bệnh khiến trí nhớ, tư duy, giao tiếp và sinh hoạt suy giảm. Năm 2021, thế giới có khoảng 57 triệu người sống chung với bệnh này.

Vì bệnh diễn ra âm thầm nên nhiều gia đình chỉ nhận ra khi ông bà đã quên đường về nhà. Ở giai đoạn đầu, người bệnh hay quên chuyện vừa xảy ra, lặp đi lặp lại một câu hỏi, để đồ nhầm chỗ, khó tìm từ diễn đạt. Khác với quên thông thường, người bệnh thường quên cả việc quen thuộc và có khi không biết mình đang quên.

Khi bệnh nặng hơn, người bệnh dần không tự quản lý tiền bạc, uống thuốc đúng giờ, dễ đi lạc ngay ở nơi quen thuộc. Tính tình cũng đổi khác, có người cáu gắt, nghi ngờ vô cớ, có người thu mình, không còn hứng thú với việc từng thích. Những thay đổi này xuất phát từ bệnh, nên người cao tuổi cần được thấu hiểu.

Về nguyên nhân, thường gặp nhất là bệnh Alzheimer. Một dạng khác xảy ra khi máu nuôi não bị giảm, nhất là sau đột quỵ hoặc ở người huyết áp cao, tiểu đường, mỡ máu cao. Hút thuốc lá, ít vận động, mất ngủ cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Phòng bệnh sa sút trí tuệ nên bắt đầu sớm, bằng những thói quen đơn giản hằng ngày. Người cao tuổi nên vận động nhẹ nhàng như đi bộ, tập dưỡng sinh; đọc sách, chơi cờ, trò chuyện với bạn bè để não luôn hoạt động. Ăn uống cân đối, giữ cân nặng hợp lý, ngủ đủ giấc, giữ tinh thần vui vẻ, tránh hút thuốc lá và hạn chế rượu bia.

Bên cạnh đó cũng cần kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu; người nghe kém nên dùng máy trợ thính. Nên khám sức khỏe định kỳ để được bác sĩ tư vấn. Thuốc bổ, thuốc dưỡng não chỉ nên dùng khi có chỉ định của nhân viên y tế.

Chăm sóc trí não cho người cao tuổi cần sự kiên nhẫn và đồng hành của cả gia đình. Khi thấy ông bà hay quên, đổi tính rõ rệt hoặc đi lạc, hãy đưa đến cơ sở y tế uy tín để bác sĩ chuyên khoa thăm khám. Sự quan tâm kịp thời của con cháu là điểm tựa giúp ông bà giữ được sự minh mẫn và tuổi già hạnh phúc.

Nguồn tài liệu tham khảo:

1. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): Sa sút trí tuệ – Tờ thông tin (Dementia – Fact Sheet). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia

2. Bộ Y tế: Quyết định số 1976/QĐ-BYT ngày 01/7/2026 ban hành Hướng dẫn chuyên môn về chăm sóc người cao tuổi tại nhà, tại cộng đồng

3. Báo Sức khỏe & Đời sống: Những dấu hiệu sa sút trí tuệ ở người già dễ bị gia đình bỏ qua nhất. https://suckhoedoisong.vn/nhung-dau-hieu-sa-sut-tri-tue-o-nguoi-gia-de-bi-gia-dinh-bo-qua-169260518204440706.htm

Phương Thủy – Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh