Lắng nghe người trong cuộc để chăm sóc sức khỏe tâm thần tốt hơn

Hưởng ứng Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới năm 2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lựa chọn chủ đề “Lắng nghe trải nghiệm sống: Tiếng nói chân thực, thay đổi thực chất”, nhằm đề cao vai trò của người trong cuộc trong xây dựng chính sách và dịch vụ.

Ảnh: Hưởng ứng Ngày Sức khỏe tâm thần thế giới 10/10/2026 với thông điệp “Lắng nghe trải nghiệm: Tiếng nói chân thực - Thay đổi thực chất”.

Chủ đề bằng tiếng Anh là “Lived experiences heard: real voices, real change”. Mỗi người trải qua vấn đề sức khỏe tâm thần theo một cách khác nhau, vì vậy lắng nghe những trải nghiệm ấy giúp hiểu hơn về người trong cuộc, đồng thời góp phần tạo ra chính sách và dịch vụ phù hợp hơn với nhu cầu thực tế.

Vì sao cần lắng nghe người trong cuộc?

Những người từng trải qua các vấn đề sức khỏe tâm thần có những hiểu biết thực tế về quá trình tìm kiếm sự hỗ trợ, tiếp cận và sử dụng dịch vụ chăm sóc, cũng như hành trình phục hồi – những góc nhìn mà kiến thức chuyên môn hay nghiên cứu khoa học không thể thay thế hoàn toàn.

Kinh nghiệm của họ là một nguồn thông tin quan trọng, giúp nhận diện những nhu cầu chưa được đáp ứng, những rào cản trong tiếp cận chăm sóc và những điểm cần cải thiện.

Khi những trải nghiệm này được lắng nghe và coi trọng, các chính sách, chương trình và dịch vụ sức khỏe tâm thần có thể được xây dựng phù hợp hơn với nhu cầu thực tế, đồng thời hướng đến một hệ thống chăm sóc lấy người bệnh và người sử dụng dịch vụ làm trung tâm.

“Không có chúng tôi, đừng quyết định về chúng tôi”

Sự tham gia của người có trải nghiệm sống không chỉ dừng lại ở việc chia sẻ câu chuyện cá nhân. Họ có thể tham gia ở nhiều cấp độ, như đóng góp ý kiến xây dựng chính sách, tham gia thiết kế và cải thiện dịch vụ, cũng như giám sát và đánh giá các chương trình chăm sóc sức khỏe tâm thần.

Theo WHO, khảo sát tại 144 quốc gia cho thấy khoảng 45% quốc gia có sự phối hợp thường xuyên với người từng trải qua vấn đề sức khỏe tâm thần và gia đình, người chăm sóc họ trong việc xây dựng kế hoạch, cung cấp và giám sát các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần.

Bên cạnh đó, 59% quốc gia được khảo sát cho biết đã lắng nghe ý kiến của những người từng gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần khi xây dựng chính sách và pháp luật liên quan. Những kết quả này cho thấy tiếng nói của người trong cuộc ngày càng được lắng nghe và góp phần tạo nên sự thay đổi tích cực.

Cùng nhau tạo nên sự thay đổi

Hưởng ứng Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 10/10/2026, mỗi cá nhân và cộng đồng có thể bắt đầu từ những hành động thiết thực như lắng nghe với sự tôn trọng, không phán xét; tìm hiểu đúng về sức khỏe tâm thần để thấu hiểu, đồng cảm và không phân biệt đối xử; đồng thời tạo môi trường an toàn để mọi người có thể chia sẻ và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

Đối với các cơ sở y tế, lắng nghe ý kiến và trải nghiệm của người sử dụng dịch vụ là một phần quan trọng trong cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe. Những chia sẻ từ thực tế giúp nhận diện rõ hơn nhu cầu, những khó khăn và rào cản mà người dân gặp phải, từ đó góp phần xây dựng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần phù hợp hơn, dễ tiếp cận hơn và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân.

Lắng nghe trải nghiệm – thấu hiểu nhu cầu – cùng nhau tạo nên thay đổi trong chăm sóc sức khỏe tâm thần.

Nguồn tham khảo

Tổ chức Y tế thế giới:

 https://www.who.int/campaigns/world-mental-health-day/2026

Lê Nguyễn, Diệu Hương – Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh