Hỏi - Đáp về bệnh do phế cầu khuẩn

Tọa đàm trực tuyến với chủ đề “Phế cầu khuẩn - Mối đe dọa thầm lặng” do Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh (HCDC) tổ chức đã nhận được sự quan tâm, theo dõi của người dân. Trong chương trình, khán giả đã gửi câu hỏi về việc tiêm bổ sung vắc xin phế cầu và sự khác nhau giữa phế cầu khuẩn với não mô cầu.

HCDC xin cảm ơn sự quan tâm của quý vị và gửi đến bạn đọc nội dung giải đáp đối với câu hỏi sau:

Câu hỏi: Bé 26 tháng tuổi, đã tiêm đủ vắc xin phế cầu 10 thì có cần tiêm thêm vắc xin phế cầu 20 không?

Trả lời:

Không phải mọi trẻ đã tiêm đủ phế cầu 10 (PCV10 - Synflorix) đều cần tiêm thêm phế cầu 20. Nếu bé đã hoàn thành đầy đủ lịch tiêm phế cầu 10 phù hợp với tuổi, các mũi tiêm này vẫn có giá trị bảo vệ trước những tuýp phế cầu có trong vắc xin.

Việc tiêm bổ sung mũi vắc xin thế hệ mới mang lại lợi ích bảo vệ vượt trội dựa trên các cơ sở dịch tễ sau:

- Mở rộng tối đa phổ bảo vệ: Vắc xin PCV10 giúp tạo kháng thể chống lại 10 chủng phế cầu khuẩn. Tuy nhiên, sự dịch chuyển dịch tễ học toàn cầu và tại Việt Nam cho thấy các chủng phế cầu nằm ngoài phổ bảo vệ của PCV10 đang có xu hướng gia tăng gây ra các bệnh xâm lấn nguy hiểm (viêm màng não, nhiễm trùng huyết, viêm phổi). Việc tiêm PCV20 sẽ bổ sung thêm 10 chủng mới, giúp củng cố và mở rộng "vành đai miễn dịch" vững chắc hơn cho trẻ.

- Phác đồ tiêm đơn giản, tiết kiệm: Theo hướng dẫn tiêm chủng, đối với trẻ trên 24 tháng tuổi đã hoàn tất phác đồ tiêm PCV10 (hoặc PCV13, PCV15) trước đó, trẻ không cần tiêm lại từ đầu. Bé 26 tháng tuổi chỉ cần tiêm 1 mũi PCV20 duy nhất.

- Điều kiện về khoảng cách thời gian: Mũi tiêm PCV20 này cần được thực hiện cách mũi phế cầu (PCV10) cuối cùng mà bé đã tiêm ít nhất 8 tuần (2 tháng).

Bạn chỉ cần mang sổ tiêm chủng của bé đến các cơ sở tiêm chủng để bác sĩ rà soát chính xác ngày tiêm mũi cuối cùng và tiến hành chỉ định mũi tiêm mới này. Cập nhật các thế hệ vắc xin mới là chiến lược hiệu quả nhất để đón đầu và ngăn chặn các biến chủng vi khuẩn đang lưu hành trong cộng đồng.

Câu hỏi: Phế cầu khuẩn và viêm màng não do não mô cầu có phải do cùng một loại vi khuẩn, cùng đường xâm nhập vào cơ thể không?

Trả lời:

Không phải cùng loại, phế cầu khuẩn và não mô cầu là hai loại vi khuẩn hoàn toàn khác biệt, mặc dù cả hai đều là tác nhân hàng đầu gây ra bệnh viêm màng não mủ. Tuy nhiên, xét về mặt dịch tễ học, chúng lại có chung con đường lây truyền và cơ chế xâm nhập vào cơ thể.

- Sự khác biệt:

+ Phế cầu khuẩn (Pneumococcus) là Streptococcus pneumoniae, Cầu khuẩn Gram dương, gây bệnh: Viêm màng não, viêm phổi thùy, nhiễm khuẩn huyết, viêm tai giữa.

+ Não mô cầu (Meningococcus) là Neisseria meningitidis, Song cầu khuẩn Gram âm, gây bệnh: Viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết não mô cầu (gây tử ban).

- Về đường lây truyền và cơ chế xâm nhập: cả hai đều lây lan qua:

+ Đường lây qua hô hấp: Vi khuẩn lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp (nước bọt, dịch tiết mũi họng) khi người bệnh hoặc người lành mang trùng ho, hắt hơi, nói chuyện, hoặc qua tiếp xúc gần (dùng chung ly chén, hôn).

+ Khu trú tại tị hầu: Sau khi hít phải, vi khuẩn sẽ bám dính và cư trú tại lớp niêm mạc vùng tỵ hầu (ngã ba mũi họng). Rất nhiều người mang vi khuẩn ở vị trí này nhưng không phát bệnh (trạng thái người mang trùng không triệu chứng).

+ Xâm nhập vào máu và màng não: Khi hệ miễn dịch của cơ thể bị suy giảm (ví dụ: sau khi nhiễm virus cúm, viêm đường hô hấp trên), lớp niêm mạc hô hấp bị tổn thương tạo điều kiện cho vi khuẩn xuyên qua niêm mạc mũi họng để xâm nhập vào hệ tuần hoàn (gây nhiễm khuẩn huyết). Từ trong máu, vi khuẩn vượt qua hàng rào máu - não, tiến vào dịch não tủy và gây ra tình trạng viêm màng não

Do đây là hai tác nhân độc lập, kháng thể sinh ra từ việc tiêm vắc xin phế cầu sẽ không có tác dụng bảo vệ chéo trước não mô cầu và ngược lại. Để tạo "vành đai miễn dịch" toàn diện chống lại bệnh viêm màng não, trẻ cần được hoàn thiện cả phác đồ tiêm vắc xin phế cầu lẫn các nhóm vắc xin não mô cầu.

Để tìm hiểu thêm về bệnh do phế cầu khuẩn và các biện pháp chủ động phòng ngừa, mời quý vị xem lại tọa đàm “Phế cầu khuẩn - Mối đe dọa thầm lặng” trên kênh Youtube của HCDC, tại link: https://www.youtube.com/watch?v=NlDt_2hCszw.

Tài liệu tham khảo:

1. ACIP Updates - Recommendations for the Use of 20-Valent Pneumococcal Conjugate Vaccine in Children - United States 2023.pdf

2. A Phase 3, Single-arm Trial to Evaluate the Safety and Immunogenicity of a 20-Valent Pneumococcal Conjugate Vaccine in Healthy Children 15 Months Through <18 Years of Age - PubMed

3. Thông tin kê toa PCV20 nhi khoa

BS.CKII. Nguyễn Huân - Phó Trưởng Phòng khám đa khoa, chuyên khoa, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh