Chăm sóc sức khỏe toàn diện: “Chủ động phòng bệnh - Vì một Việt Nam khỏe mạnh”

Trong y học hiện đại, sức khỏe không còn được định nghĩa đơn thuần là không có bệnh tật hay thương tật. Hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân (07/4) năm 2026, chúng ta cùng nhìn nhận lại mô hình chăm sóc sức khỏe toàn diện - nơi mỗi cá nhân là trung tâm, chủ động bảo vệ chính mình từ sự hợp nhất giữa thể chất, tinh thần và xã hội.

Chăm sóc sức khỏe toàn diện là một cách tiếp cận hiện đại trong y học và y tế công cộng, nhấn mạnh việc quan tâm đến con người như một thể thống nhất giữa thể chất, tinh thần và xã hội. Theo định nghĩa kinh điển của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sức khỏe là “trạng thái hoàn toàn thoải mái về thể chất, tinh thần và xã hội, chứ không chỉ là không có bệnh tật hay thương tật”. Định nghĩa này đã đặt nền tảng cho quan điểm chăm sóc sức khỏe toàn diện, vượt ra ngoài mô hình y học thuần túy chỉ tập trung vào các triệu chứng bệnh lý lâm sàng.

Trong lịch sử phát triển của y học, mô hình sinh học (biomedical model) từng chiếm ưu thế với việc tập trungchủ yếu vào nguyên nhân sinh học của bệnh. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu thực chứng đã chỉ ra rằng cách tiếp cận này là chưa đầy đủ khi bỏ qua các yếu tố tâm lý và xã hội tác động trực tiếp đến tiến trình hồi phục của con người. Chính vì vậy, mô hình sinh học - tâm lý - xã hội (biopsychosocial model) đã được đề xuất nhằm mở rộng cách nhìn nhận, nhấn mạnh rằng sức khỏe và bệnh tật luôn là kết quả của sự tương tác phức hợp giữa các yếu tố sinh học, trạng thái tâm lý và môi trường xã hội xung quanh.

Cách tiếp cận toàn diện này hiện nay cũng được phản ánh trong các hệ thống phân loại và đánh giá sức khỏe của WHO, điển hình là bộ tiêu chuẩn ICF (International Classification of Functioning, Disability and Health). Các nghiên cứu học thuật cho thấy ICF là một mô hình tích hợp hoàn chỉnh, bao gồm nhiều thành phần như chức năng cơ thể, hoạt động cá nhân, sự tham gia xã hội và các yếu tố môi trường. Điều này một lần nữa khẳng định rằng sức khỏe không chỉ phụ thuộc vào tình trạng thực thể của các cơ quan mà còn chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi hoàn cảnh sống và chất lượng các mối quan hệ xã hội của mỗi người.

Trong thực tiễn, chăm sóc sức khỏe toàn diện bao gồm ba khía cạnh then chốt không thể tách rời. Trước hết là sức khỏe thể chất, được duy trì thông qua chế độ dinh dưỡng hợp lý, vận động thường xuyên và kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Bên cạnh đó, sức khỏe tinh thần đóng vai trò quan trọng trong việc giúp cá nhân thích nghi với stress, duy trì trạng thái cân bằng cảm xúc và nâng cao chất lượng cuộc sống. Cuối cùng, sức khỏe xã hội thể hiện qua khả năng xây dựng và duy trì các mối quan hệ tích cực và hòa nhập cộng đồng. Việc tích hợp chặt chẽ các yếu tố này chính là chìa khóa để cải thiện hiệu quả điều trị và nâng cao sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.

Chăm sóc sức khỏe toàn diện không chỉ là trách nhiệm của hệ thống y tế mà còn là nghĩa vụ của mỗi cá nhân đối với bản thân. Việc chủ động xây dựng lối sống lành mạnh, quản lý căng thẳng, duy trì các mối quan hệ tích cực và tiếp cận dịch vụ y tế phù hợp là những yếu tố then chốt giúp nâng cao nội lực cơ thể. Đồng thời, hệ thống y tế cũng đang chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình điều trị bệnh sang mô hình chăm sóc lấy con người làm trung tâm, trong đó công tác phòng bệnh và nâng cao sức khỏe cộng đồng được đặt lên vị trí ưu tiên hàng đầu.

Hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân (07/4) năm 2026 với chủ đề “Chủ động phòng bệnh - Vì một Việt Nam khỏe mạnh”, mỗi người dân cần cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực. Chúng ta cần tích cực rèn luyện thể chất hằng ngày; xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học, hạn chế các yếu tố nguy cơ và giữ gìn môi trường sống “Xanh - Sạch - Khỏe”. Bên cạnh đó, việc khám sức khỏe định kỳ, chủ động tiêm chủng và cập nhật thông tin y tế chính thống đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ an toàn cho bản thân và cộng đồng trước các nguy cơ dịch bệnh tiềm ẩn.

Tài liệu tham khảo:

1. WHO definition of health - NCBI: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK591719/

2. Alonso Y. (2004). The biopsychosocial model in medical research -ScienceDirect: https://doi.org/10.1016/S0738-3991(03)00146-0

3. Bolton D., Gillett G. (2019). The Biopsychosocial Model of Health and Disease -NCBI: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK552028/

4. Solli H.M. et al. (2012). Holistic claims of the biopsychosocial conception (ICF) -PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22566585/

5. Whole Health: A Global Perspective (2025) - ScienceDirect: https://doi.org/10.1016/j.jval.2025.03.005

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh (HCDC)