Các dấu hiệu “cờ đỏ” giúp nhận diện sớm nguy cơ chậm hoặc rối loạn phát triển ngôn ngữ ở trẻ dưới 24 tháng tuổi

Đây là một trong những nội dung quan trọng của lớp tập huấn “Nâng cao năng lực Phát hiện sớm - Can thiệp sớm khuyết tật trẻ em” do Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức.

Các dấu hiệu như trẻ không đáp ứng khi được gọi tên, ít hoặc không giao tiếp mắt, không biết chỉ bằng ngón trỏ, khó ăn, nuốt, rất ít khóc, có tiền căn nhiễm trùng tai, vốn từ vựng rất ít hoặc không thực hiện được yêu cầu đơn giản… được xem là những dấu hiệu “cờ đỏ”, mà nhân viên y tế cần lưu ý khi khám và theo dõi trẻ dưới 24 tháng tuổi. Khi được phát hiện sớm, nhân viên y tế có thể tư vấn kịp thời và định hướng phụ huynh hỗ trợ trẻ ngay tại nhà nhằm mang lại kết quả tốt nhất có thể.

Ảnh: Giảng viên và học viên chụp hình lưu niệm

Ngày 08/12/2025, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh (HCDC) đã tổ chức lớp tập huấn “Nâng cao năng lực Phát hiện sớm - Can thiệp sớm khuyết tật trẻ em” trong khuôn khổ Chương trình Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng năm 2025. Lớp học diễn ra theo hình thức kết hợp trực tiếp và trực tuyến, thu hút hơn 170 học viên từ các bệnh viện đa khoa tuyến cơ sở, trung tâm y tế và trạm y tế. Năm nay, lần đầu tiên có sự tham gia của nhân viên khoa Nhi và khoa Phục hồi chức năng từ các bệnh viện cấp cơ sở, thể hiện sự mở rộng phối hợp nhằm tăng cường năng lực phát hiện sớm rối loạn phát triển ngay từ tuyến đầu. Trong chương trình, ThS. Hoàng Văn Quyên – Bệnh viện Nhi đồng 1 tham gia giảng dạy, trình bày chuyên môn về đánh giá phát triển ngôn ngữ ở trẻ em và hướng dẫn xử trí ban đầu khi phát hiện trẻ có vấn đề về chậm ngôn ngữ và khó khăn giao tiếp.

Để giúp nhân viên y tế áp dụng hiệu quả tại cộng đồng, giảng viên đã triển khai các nội dung sâu hơn về “dấu hiệu cờ đỏ”, nhận diện trẻ có dấu hiệu chậm hay rối loạn ngôn ngữ, chia sẻ các công cụ sàng lọc sớm (ASQ-3 đánh giá trên 5 lĩnh vực phát triển của trẻ em, M-CHAT-R/F tầm soát trẻ nguy cơ rối loạn phổ tự kỷ và STAT thang công cụ tầm soát trẻ em có nguy cơ tự kỷ mới nhất hiện nay). Song song đó, lớp tập huấn cũng nhấn mạnh cách xử trí ban đầu và hướng dẫn phụ huynh can thiệp tại nhà thông qua các chiến lược có bằng chứng khoa học như quan sát, chờ đợi, lắng nghe, dùng lời nhận xét thay vì chất vấn, lặp lại và mở rộng từ trong sinh hoạt hằng ngày, tăng đầu vào trực quan bằng đồ vật thật, hình ảnh, từ khoá và tạo cơ hội thúc đẩy cho trẻ đến lượt giao tiếp. Những hoạt động quen thuộc như ăn uống, tắm rửa, đi dạo, đọc sách hay chuẩn bị đi ngủ đều được xem là “thời điểm vàng” để cha mẹ hỗ trợ phát triển giao tiếp, ngôn ngữ cho trẻ.

Thông qua lớp tập huấn, học viên được củng cố kỹ năng nhận diện, thảo luận những khó khăn tại địa phương và cập nhật hướng dẫn can thiệp sớm dựa trên bằng chứng. HCDC kỳ vọng mạng lưới tuyến cơ sở sẽ ngày càng chủ động hơn trong phát hiện và hướng dẫn phụ huynh hỗ trợ trẻ ngay từ những biểu hiện đầu tiên, nếu trường hợp cần chuyển tuyến cao hơn thì sẽ chuyển, điều này góp phần giảm gánh nặng cho gia đình và nâng cao chất lượng chăm sóc trẻ tại cộng đồng.

Lê Khoa – Khoa Sức khỏe cộng đồng - Môi trường - Bệnh nghề nghiệp, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh